Blog

Przekazanie mieszkania, domu lub działki w formie darowizny to jedna z najczęstszych decyzji majątkowych podejmowanych w polskich rodzinach. Motywacją jest zazwyczaj chęć wsparcia dzieci czy wnuków oraz uregulowanie spraw spadkowych jeszcze za życia. Co jednak zrobić w sytuacji, gdy po podpisaniu aktu notarialnego relacje z obdarowanym drastycznie się psują, a wdzięczność ustępuje miejsca konfliktom? Czy darczyńca może odzyskać swoją własność?

Polskie prawo przewiduje taką możliwość, jednak proces ten wymaga spełnienia bardzo rygorystycznych warunków. Kluczowym pojęciem jest tutaj tzw. rażąca niewdzięczność. Dowiedz się, jak wygląda procedura odwołania darowizny nieruchomości i na co musisz się przygotować.

Kiedy można odwołać darowiznę nieruchomości?

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, darczyńca może odwołać darowiznę, która została już wykonana, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Warto podkreślić, że samo zawarcie umowy nakłada na obdarowanego pewien moralny obowiązek. Jeśli ten obowiązek zostanie drastycznie naruszony, prawo staje po stronie darczyńcy. Warto jednak pamiętać, że darowizna to niejedyna droga na przekazanie majątku – w wielu przypadkach bezpieczniejsza dla seniorów okazuje się umowa dożywocia, która z definicji nakłada na nowego właściciela obowiązek opieki.

Czym jest „rażąca niewdzięczność”? (Przykłady)

Ustawodawca celowo nie stworzył sztywnego katalogu zachowań, które automatycznie uznaje się za rażącą niewdzięczność. Każda sprawa jest analizowana przez sądy indywidualnie. Zgodnie z aktualną linią orzeczniczą, o rażącej niewdzięczności mówimy wtedy, gdy zachowanie obdarowanego jest wysoce naganne, celowe i uderza bezpośrednio w dobra osobiste lub majątkowe darczyńcy.

Sądy najczęściej uznają za rażącą niewdzięczność:

dopuszczenie się przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu darczyńcy (np. pobicie, kradzież, oszustwo),
uporczywe uchylanie się od udzielenia niezbędnej pomocy schorowanemu lub znajdującemu się w trudnej sytuacji życiowej darczyńcy, mimo realnej możliwości jej udzielenia,
uporczywe i publiczne znieważanie, naruszanie godności osobistej oraz rzucanie fałszywych oskarżeń.

Co NIE jest rażącą niewdzięcznością? Wyszukiwarki internetowe pełne są pytań od osób rozczarowanych zachowaniem rodziny. Trzeba jednak pamiętać, że zwykłe, codzienne konflikty rodzinne, różnice zdań, rzadkie odwiedziny czy incydentalne kłótnie nie stanowią podstawy do cofnięcia darowizny. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak bezpiecznie przekazać majątek i zabezpieczyć swoje prawa do zamieszkiwania w nieruchomości, warto sprawdzić, jak działa służebność mieszkania, która często chroni darczyńców skuteczniej niż liczenie na dobrą wolę rodziny.

Jak cofnąć darowiznę nieruchomości krok po kroku?

Procedura odwołania darowizny składa się z dwóch głównych etapów:

1. Pisemne oświadczenie o odwołaniu darowizny

Pierwszym krokiem jest sporządzenie i doręczenie obdarowanemu pisemnego oświadczenia. W dokumencie tym należy precyzyjnie wskazać, jaka darowizna (numer aktu notarialnego, opis nieruchomości) zostaje odwołana oraz szczegółowo opisać zachowania obdarowanego, które noszą znamiona rażącej niewdzięczności.

2. Zwrot nieruchomości – dobrowolny lub przed sądem

Samo złożenie oświadczenia nie powoduje automatycznego przejścia własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Do tego potrzebne jest formalne przeniesienie własności.

Wariant polubowny: Jeśli obdarowany zgadza się z argumentami darczyńcy, strony mogą udać się wspólnie do notariusza, aby podpisać umowny zwrot nieruchomości. W takim przypadku kompletowane są takie same dokumenty jak do darowizny, a na podstawie nowego aktu notarialnego dokonywany jest wpis w księdze wieczystej.
Wariant sporny (częstszy): Jeżeli obdarowany odmawia zwrotu, darczyńca musi wytoczyć powództwo do sądu o nakazanie złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości. Wyrok sądu zastępuje wówczas oświadczenie niesubordynowanego obdarowanego.

Ważne terminy – nie czekaj zbyt długo

Prawo ogranicza czas, w którym darczyńca może zareagować na złe zachowanie obdarowanego. Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Ponadto, odwołanie darowizny nie jest możliwe, jeśli darczyńca obdarowanemu przebaczył.

Podsumowanie – jak zapobiegać konfliktom?

Procesy o odwołanie darowizny są niezwykle trudne emocjonalnie i wymagają przedstawienia twardych dowodów przed sądem. Dlatego tak ważne jest, aby decyzję o przekazaniu nieruchomości dobrze przemyśleć i skonsultować z ekspertem jeszcze przed podpisaniem jakichkolwiek dokumentów.

Często znacznie bezpieczniejszą alternatywą dla przepisania majątku za życia okazuje się prawidłowo skonstruowany testament. Zapraszamy do zapoznania się z naszym poradnikiem, w którym wyjaśniamy, jak napisać testament u notariusza, aby zyskać pełną kontrolę nad swoim majątkiem do końca życia.

Jeśli masz pytania dotyczące formalności związanych z obrotem nieruchomościami lub chcesz bezpiecznie zaplanować sukcesję majątkową, odwiedź zakładkę kontakt i umów się na konsultację w naszej kancelarii – przeanalizujemy Twoją sytuację i wskażemy najbezpieczniejsze rozwiązanie prawne.